තමන්ගේ හිස දන් දුන් ලොව එකම රජතුමා – බෝධිසත්ව ගුණ පිරූ සිරිසඟබෝ රජුගේ කතාව.
දරුවනේ, මිතුරනේ… අද අපි කතා කරන්න යන්නේ අපේ ඉතිහාස පොතේ හමුවන ඉතාමත්ම සංවේදී සහ ශ්රේෂ්ඨ චරිතයක් ගැනයි. ඒ තමයි අනුරාධපුර යුගයේ රජ කළ සිරිසඟබෝ රජතුමා. බලය වෙනුවෙන් ඕනෑම දෙයක් කරන ලෝකයක, බලය අතහැරලා තමන්ගේ හිසත් දන් දුන් මේ අපූරු රජතුමා ගැන ඔයාලා දන්නවද?
අද පාඩමෙන් අපි එතුමා ගැන නොදන්නා පැති ගොඩක් කතා කරමු! 
1. කවුද මේ සිරිසඟබෝ? (රජකමට ඒම) 
ලම්බකර්ණ වංශික කුමාරවරුන් තිදෙනෙක් හිටියා. ඒ තමයි සංඝතිස්ස, සංඝබෝධි සහ ගෝඨාභය. මේ තුන්දෙනා හරිම එකමුතු යහළුවො. අනුරාධපුර රාජ්ය බලය ලබා ගත්තට පස්සේ මුලින්ම රජ වුණේ සංඝතිස්ස කුමාරයා. එතුමාගේ අභාවයෙන් පස්සේ ක්රි.ව. 247-249 කාලයේදී අපේ කතා නායකයා, ඒ කියන්නේ “සිරිසඟබෝ” (සංඝබෝධි) කුමරු රජ වෙනවා. එතකොට අර තුන්වන යහළුවා වුණ ගෝඨාභය, රජුගේ භාණ්ඩාගාරික විදියට තමයි වැඩ කළේ.
2. හාස්කම් පිරුණු දැහැමි පාලනයක් 
සිරිසඟබෝ රජතුමා කියන්නේ නිකම්ම රජෙක් නෙවෙයි, පංච ශීලය දිවි හිමියෙන් සුරැකි බෝධිසත්ව ගුණ තිබුණු කෙනෙක්. එතුමාගේ කාලයේ වුණු පුදුම සහගත දේවල් කිහිපයක් මෙන්න.
මහා නියඟය පරාජය කිරීමවරක් රටේ දරුණු නියඟයක් ඇති වුණා. රජතුමා කෙලින්ම ගියේ රුවන්වැලි මහා සෑ මළුවට. “වැසි වසින තුරු මම නොනැගිටිමි” කියලා එතුමා සත්ය ක්රියා කළා. පුදුමයි! මහා ධාරාණිපාත වර්ෂාවක් ඇද හැලිලා මුළු රටම සශ්රීක වුණා.
රක්තාක්ෂි යක්ෂයා දමනයඒ කාලේ “රක්තාක්ෂි” කියලා දරුණු යක්ෂයෙක් මිනිස්සුන්ව ලෙඩ කරමින් භිය වද්දන්න ගත්තා. රජතුමා තමන්ගේ සීල තේජසින් යක්ෂයා ඉස්සරහට ගිහින් එයාව දමනය කළා විතරක් නෙවෙයි, මිනිස් බිලි වෙනුවට වෙනත් පූජා බාරගන්න යක්ෂයාව පොරොන්දු කරගත්තා.
අපූරු දඬුවම් ක්රමයරජතුමා සතෙක්ටවත් හිංසා කළේ නෑ. මරණ දඬුවම ලැබුණු වරදකරුවන්ව රහසින් රටින් පිටුවහල් කරලා, මියගිය අයගේ සිරුරු ගෙනැවිත් දංගෙඩියේ තියලා හිස ගසා දමා, “මෙන්න දඬුවම් කළා” කියලා ලෝකයාට පෙන්නුවා. හිතන්න, කොච්චර කාරුණිකද?
3. යහළුකම සහ බලලෝභය 
රජතුමාට මිනිස්සු ගොඩක් ආදරේ කළා. හැබැයි භාණ්ඩාගාරික වෙලා හිටපු ගෝඨාභය කුමාරයාට රජකම ගැන ආසාවක් ඇති වුණා. ගෝඨාභය සේනාව එක්ක එනකොට, “මම නිසා එක මිනිහෙක්වත් මැරෙන්න හොඳ නෑ” කියලා හිතපු සාමකාමී සිරිසඟබෝ රජතුමා, රජකම දාලා කැලේට ගියා.
4. ලොවක් කම්පා කළ මහා ත්යාගය (හිස දන් දීම) 
ගෝඨාභය රජ වුණත් එයාට බයක් තිබුණා සිරිසඟබෝ රජු ආපහු එයි කියලා. ඒ නිසා ඔහු අණබෙර යැව්වා “සිරිසඟබෝ රජුගේ හිස ගෙනත් දෙන කෙනාට රන් කහවණු දහසක් දෙනවා” කියලා.
මේ අතරේ කැලේ හිටපු සිරිසඟබෝ රජුට දුප්පත් මඟියෙක් හමු වුණා. ඒ මඟියා තමන්ගේ බත් මුල රජුට පූජා කළා. කෑම කාලා ඉවර වෙලා රජතුමා තමන් කවුද කියලා හෙළි කළා.
“මම නිසා බොරු හිස් ගෙනිහින් මිනිස්සු ගොඩක් මැරෙනවා. දරුවා, මගේ හිස කපාගෙන ගිහින් ඒ රන් කහවණු ටික ලබා ගන්න.”
මඟියා අකමැති වුණත්, රජතුමා තමන්ගේ හිස තමන්ම වෙන් කරලා (සමහර තැනක සඳහන් වෙන්නේ ඉබේම හිස ගැලවී ආ බවයි) මඟියා අතට දුන්නා. මෙය ලෝක ඉතිහාසයේ රජෙක් කළ ඉහළම පරිත්යාගයක්.
5. ඉතිහාසයේ විසඳුණු ගැටලුව: අත්තනගල්ල ද? හත්ථිකුච්චිය ද? 
මේක තමයි වැදගත්ම කොටස! අපි පොඩි කාලේ ඉඳන් ඉගෙන ගත්තේ රජතුමා හිස දන් දුන්නේ ගම්පහ අත්තනගල්ලේ කියලානේ. ජනප්රවාදය කියන්නේ එහෙමයි.
නමුත් නූතන පුරාවිද්යාඥයින් (මහාචාර්ය පරණවිතාන ශූරීන් ඇතුළු පිරිස) සාක්ෂි සහිතව ඔප්පු කරන්නේ මේ සිද්ධිය වුණේ අනුරාධපුරයට නුදුරු රාජාංගනයේ පිහිටි “හත්ථිකුච්චි විහාරයේ” (Hatthikuchchi Viharaya) බවයි.
එහි සිරිසඟබෝ රජුගේ යැයි විශ්වාස කෙරෙන සොහොන් කොතක් හමු වී තිබෙනවා.
එම ප්රදේශයෙන් හමුවූ ශිලා ලිපිවලිනුත් මේ බව තහවුරු වෙනවා.
පාඩමෙන් අපට ඉගෙන ගන්න දෙයක්
සිරිසඟබෝ රජතුමා අපිට කියලා දුන්නේ බලය කියන්නේ අනිත්ය දෙයක් බවයි. අනුන් වෙනුවෙන් තමන්ගේ ජීවිතය පවා කැප කිරීම බෝධිසත්ව ගුණයක්. එතුමාගේ නම අදටත් රැඳිලා තියෙන්නේ එතුමාගේ රජකම නිසා නෙවෙයි, එතුමාගේ ඒ මහා කරුණාවන්ත හදවත නිසයි. 
මේ වගේ වටිනා ඉතිහාස කතා දැනගන්න අපිත් එක්ක දිගටම එකතු වෙලා ඉන්න!
